Hukuk

Yargı ve Mahkeme Kavramı, Yargı Kolları,Mahkeme Türleri

Tarafından yazılmıştır admin

Yargı ve Mahkeme Kavramı

 

Yargı, hukuki uyuşmazlıkları kesin olarak karara bağlamak demektir.

Yargı yetkisini kullanan, yani hukuki uyuşmazlıkları kesin olarak karara bağlayan kuruluşlara da mahkeme denir.

Anayasamızın 9. maddesine göre, Türkiye’de «yargı yetkisi, Türk milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır

 

1- TÜRKİYE’DE YARGI KOLLARI

 

Anayasal Yargı

Normlar hiyerarşisinde anayasa diğer normların en üstünde yer alır. Yani diğer normlar ortaya çıktıklarında anayasaya uygun olmak zorundadırlar. Türkiye’de kanun yapıcının TBMM olduğu düşünülürse, TBMM Anayasaya aykırı kanun yapmamalıdır. İşte bu anayasaya uygunluk denetimi anayasal yargıyı ortaya çıkartmıştır. Bu denetimi gerçekleştirecek olan organ ise Anayasa Mahkemesidir.

 

Anayasa Mahkemesi

Anayasa Mahkemesi 17 üyeden oluşur. Bu üyelerin 3’ü TBMM, 14’ü Cumhurbaşkanı tarafından kanunda belirtilen vasıflara haiz ve belli yargı organı mensupları arasından seçilmektedir. Seçilen üyeler 12 yıl görevde kalırlar. Ancak bu süre dolmadan 65 yaşını dolduranlar emekli olurlar. Bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez.

 

Anayasa Mahkemesi’nin Bazı Görev ve Yetkileri

– Bazı normların anayasaya uygunluğunu denetlemek

– Bireysel başvuruları karara bağlamak

– Cumhurbaşkanı, başbakan, bakanlar, yüksek mahkeme üyeleri gibi bazı kişileri Yüce Divan sıfatıyla yargılamak

– Siyasi partilerin kapatılmasına karar vermek gibi..

 

Anayasaya Uygunluk Denetimi Şekilleri

 

-Soyut Norm Denetimi (İptal Davası)

Anayasada belirtilen bazı organların bir kanunun aleyhinde doğrudan doğruya Anayasa Mahkemesinde iptal davası açmalarıyla gerçekleştirilen denetimdir.

 

-Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu)

Bir mahkemede görülmekte olan bir davanın karara bağlanmasının, o davada kullanılacak hukuk normunun anayasaya uygun olup olmamasına bağlı olması halinde yapılan denetimdir. Somut norm denetimine ancak kanun ve kanun hükmünde kararnameler konu olabilir.

 

-Bireysel Başvuru Yolu

Temel hak ve hürriyetleri ihlal edilen kişilerin, diğer başvuru yollarını tükettikten sonra, Anayasa Mahkemesine başvurmasıdır.

 

2- Adli Yargı

Adli yargı olağan ve genel yargıdır. Diğer yargı kollarının görevine girmeyen davalara adli yargıda bakılır. Bu nedenle adli yargı kapsamı bakımından en geniş olan yargıdır.

Adli yargı kolunun üst derece mahkemesi Yargıtay’dır. Bunun yanında da ilk derece mahkemeleri de Hukuk Mahkemeleri ve Ceza Mahkemeleri olmak üzere iki başlık altında toplanabilir.

 

İlk Derece Mahkemeleri

a- Hukuk Mahkemeleri

Hukuk mahkemeleri, özel hukuk ilişkilerinden kaynaklanan hukuki uyuşmazlıkları karara bağlamakla görevlidirler.

Ülkemizde hukuk mahkemeleri sulh hukuk mahkemeleri ve asliye hukuk mahkemeleri olmak üzere ikiye ayrılırlar.

 

 

-Sulh Hukuk Mahkemeleri

Sulh hukuk mahkemeleri, asliye hukuk mahkemelerine göre daha küçük davalara bakarlar.

-Asliye Hukuk Mahkemeleri

Adli yargının hukuk kısmının «asıl» mahkemesidir. Bir başka mahkemenin görev alanına girmeyen her dava asliye hukuk mahkemesinin görevine girer.

 

Asliye Ceza Mahkemeleri

Adli yargının ceza kısmının «asıl» mahkemesidir. Asliye ceza mahkemesinde kamu davası Cumhuriyet savcısı tarafından açılır.


-Ağır Ceza Mahkemeleri

Türk Ceza Kanununda yer alan yağma, irtikap, resmi belgede sahtecilik, nitelikli dolandırıcılık, hileli iflas suçları ile ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçlar ağır ceza mahkemelerinde görülür

 

 

3- İdari Yargı

Devletin merkezi idare teşkilatı ve yerinden yönetim kuruluşlarının idari eylem ve işlemlerinden doğan davaların görüldüğü yargı koludur. İdari yargı kolunun üst derece mahkemesi Danıştay’dır. Bunun yanında da ilk derece mahkemeleri de İdare Mahkemeleri, Vergi Mahkemeleri ve Danıştay’ın Bir Dairesi olmak üzere üç başlık altında toplanabilir

 

 

 

 

 

 

 

 

Yazar Hakkında

admin

Yorum Yap